Hàng giả bây giờ không còn "nhìn là biết"
Ngày trước, phân biệt hàng nhái với hàng thật còn dễ: đường may lệch, chỉ thừa, nhãn in mờ, phom dáng méo. Người trong nghề liếc qua là nhận ra. Nhưng vài năm gần đây, tôi cầm trên tay những chiếc áo nhái mà thú thật, nếu không lật từng lớp lót, xem kỹ cách vắt sổ thì chính tôi cũng phải ngần ngừ. Chúng sao chép cả nhãn dệt, cả thẻ bài, cả tem chống giả kiểu cũ. Có lô hàng giả còn đóng gói đẹp hơn hàng thật vì họ không phải gánh chi phí phát triển mẫu, không phải trả lương thợ lành nghề.
Cái mất lớn nhất không phải doanh số của một mùa. Cái mất lớn nhất là niềm tin. Khách mua phải một chiếc áo giả mang tên thương hiệu mình, mặc vài lần bung chỉ, phai màu, rồi họ quay lưng với cả cái tên đó — dù lỗi không nằm ở xưởng mình. Với những cơ sở may Việt đang cố xây thương hiệu bằng chất lượng, đây là đòn đánh vào đúng chỗ đau nhất.
Nhãn điện tử: cho khách tự tay kiểm tra hàng thật
Điều làm tôi chú ý là công nghệ truy xuất nguồn gốc gắn ngay vào nhãn sản phẩm. Nói đơn giản, mỗi sản phẩm — hoặc mỗi lô, mỗi mã — được cấp một "danh tính số". Danh tính đó nằm trong một mã QR in trên nhãn, hoặc một con chip điện tử loại đọc bằng điện thoại (công nghệ cảm ứng gần) may kín trong thân áo. Khách hàng chỉ cần đưa điện thoại lại gần hoặc quét mã, màn hình hiện ra nơi sản xuất, thời điểm ra lò, chất liệu, và xác nhận đây là sản phẩm chính hãng.
Với người mua, đó là vài giây để yên tâm. Với xưởng, đó là thứ mà hàng giả rất khó sao chép trọn vẹn. Kẻ làm nhái có thể chụp lại cái mã QR và in y hệt, nhưng khi hàng nghìn người cùng quét một mã trùng nhau, hệ thống lập tức lộ ra bất thường. Con chip điện tử thì khó hơn nữa: mỗi con là duy nhất, gắn chặt vào sản phẩm, không bóc ra dán sang hàng khác một cách trơn tru được. Tôi không ảo tưởng rằng công nghệ nào là bất khả xâm phạm, nhưng nó nâng chi phí làm giả lên cao đến mức bọn làm nhái phải chùn tay — mà đó chính là mục tiêu thực tế.
Nghị định 37/2026 đã chính thức mở đường
Trước đây, nhiều xưởng ngại đầu tư vì sợ "làm thì làm, nhưng luật có công nhận không". Nay thì rõ ràng. Nghị định 37/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 23/01/2026, thay thế cho Nghị định 43/2017 và Nghị định 111/2021 về nhãn hàng hóa, đã chính thức thừa nhận nhãn điện tử — tức nhãn hàng hóa thể hiện dưới dạng dữ liệu điện tử thông qua các vật mang dữ liệu như mã QR, mã vạch hay chip điện tử gắn trên sản phẩm, bao bì.
Điều quan trọng cần nắm cho đúng: nhãn điện tử không phải muốn dùng sao thì dùng. Theo quy định, thông tin qua mã QR hay chip phải để người tiêu dùng truy cập miễn phí, nội dung phải thống nhất với thông tin đã công bố, và trên nhãn vật lý vẫn phải có hướng dẫn rõ ràng để khách biết cách quét, cách đọc. Hàng may mặc thông thường xếp ở nhóm nào, ranh giới áp dụng cụ thể ra sao thì từng xưởng nên hỏi kỹ cơ quan quản lý, đừng nghe truyền miệng.
Một điểm nữa đáng để ý cho anh em còn tồn kho bao bì, nhãn mác: bao bì đã in sẵn theo quy định cũ được phép dùng chuyển tiếp trong khoảng hai năm. Nghĩa là chúng ta có thời gian chuẩn bị, không phải bỏ hết nhãn cũ trong một đêm.
Coi đây là cơ hội cạnh tranh, không phải gánh nặng
Tôi hiểu tâm lý ngại của nhiều chủ xưởng: thêm một con chip, thêm một hệ thống, là thêm chi phí trên mỗi sản phẩm vốn đã mỏng lời. Nhưng hãy nhìn xa hơn một mùa hàng. Khi khách quen tay quét mã để kiểm tra, thì chính thao tác đó trở thành một hàng rào tự nhiên: hàng nào không quét được, không truy ra nguồn gốc, khách sẽ tự loại. Xưởng làm bài bản, có đầu tư định danh sản phẩm, nghiễm nhiên đứng ở phía được tin. Đó là lợi thế mà xưởng làm ăn chộp giật không thể mua bằng giá rẻ.
Xu hướng của ngành đang đi theo hướng đó. Các chuẩn mực quốc tế cũng đang tiến tới cái gọi là "hộ chiếu số sản phẩm" — một hồ sơ điện tử theo suốt vòng đời món hàng. Nghĩa là làm truy xuất nguồn gốc hôm nay không chỉ để chống giả trong nước, mà còn là bước tập dượt cho những đơn hàng xuất khẩu đòi hỏi minh bạch chuỗi cung ứng ngày mai.
Tôi không kêu gọi ai chạy theo phong trào. Tôi chỉ nói điều mình tin sau nhiều năm cầm kéo: thứ bảo vệ một cái tên may Việt lâu bền nhất vẫn là chất lượng bên trong đường may. Còn công nghệ truy xuất nguồn gốc là cách để chất lượng ấy được chứng minh, được nhìn thấy, và không bị kẻ khác cướp mất. Khi luật đã mở đường, người đi trước sẽ là người giữ được khách. Việc còn lại là mỗi chúng ta chọn đứng về phía nào của cuộc chơi.